Belajar Membaca Puisi Bahasa Sunda


TÉHNIK DASAR MACA SAJAK

Ku Godi Suwarna




Dina saban kasenian tangtu aya nu ngaran téhnik dasarna. Kitu deui dina maca atawa ngagalantangkeun sajak hareupeun anu lalajo. Prosésna dumasar kana tiori atawa téhnik dasar. Téhnik dasar bisa diulik ku sing saha baé nu daék ngalatih dirina. Aya sawatara hal nu kedah diperhatoskeun kalih dilatih heula méméh tandang makalangan, minangka téhnik nu pangdasarna. Di antarana:

Milih Bacaeun
Kudu diperhatikeun méméh tandang makalangan, nyaéta: milih sajak nu rék dibaca. Da geuning rupa-rupa pisan ules sajak téh. Aya nu kudu bulak-balik heula macana, karék kaharti eusina. Aya nu salancar, gampang kaharti jeung karasa. Aya nu genah dibaca na jero haté. Aya nu nikmat upama digalantangkeun. Bawirasa, milih bacaeun mah nya kudu nu pigenaheun mun digalantangkeun.

Ngalenyepan jeung Nyurahan
Lenyepan téh kira-kira ‘penghayatan’ téa. Sabada milih bacaeun, sajak terus diilo. Dibaca sababaraha balikan. Disasar, dirarasakeun, disurahan naon nu nyangkaruk dina téks-na. Ngalenyepan jeung nyurahan téh minangka tatapakan pikeun tahapan proses saterusna. Mun salah ngalenyepan jeung nyurahanana, ka dituna bakal kacow. Upamana, puguh-puguh sajak cinta nan melankolis, der dibaca bari amuk-amukan.

Sora atawa Vocal
Modal utamana maca sajak mah taya lian iwal ti vocal. Mun pintonan teu maké pengeras, kapaksa sora téh kudu rada tarik, kudu kapireng ku nu lalajo pangtukangna. Aya sawatara cara pikeun ngalatih sora sangkan bisa tarik. Upamana, ku ngagerendeng, kawas nu humarurung, saeutik-saeutik diundakkeun boh tarikna boh nadana, ti mimiti laun, nada rendah, ditingkatkeun satahap-satahap tepi ka ngagorowok satarikna, saluhur-luhurna nada. Balik deui kana laun, nada rendah, tepi ka satarikna, saluhurna deui. Kitu jeung kitu, bulak-balik.

Atawa ku cara ngagorowokkeun susunan abjad, ti A tepi ka Z, bari jeung kudu béntés ngucapkeun aksara per aksarana, sakalian bari latihan dasar artikulasi. Sabada bulak-balik ngagorowokkeun abjad, bisa diseling ku kieu: urang kawas nu nyorowokkeun abjad sataker kebek, tapi ulah tepi ka kaluar sora. Sorana ditahan. Éta téh ngalatih otot dada, tikoro, pipi, supaya kuat lamun urang nyorowok enyaan ....
  



Artikulasi
Artikulasi dina maca téh taya lian iwal ti kajéntréan lebah ngalapalkeun aksara demi aksara, engang demi engang. Dina maca aya nu disebut cacad artikulasi, nya éta teu jelas dina ngalapalkeun aksara atawa engang lantaran létah si pamaca henteu nepi kana wewengkon artikulasi. Upamana, dina ngalapalkeun aksara T apan létah téh kudu neken antara huntu jeung gugusi. Ngalapal M biwir kudu rapet, jeung sajabana. Kalan-kalan, sok aya nu artikulasina semu ngagulung, teu puguh kadéngéna. Mun artikulasina teu jéntré, sajak bakal teu puguh kapirengna, nu ngabandungan tinangtos jéngkél.
Aya sawatara cara pikeun latihan artikulasi, di antarana: ngalapalkeun sababaraha balik kalawan gancang bari kudu jéntré kalimah-kalimah nu hésé diucapkeunana, upamana; laleur mapay areuy, ban oplét opat, babu ibu abi, kuku kaki kakekku kaku-kaku, jrrd.

Intonasi atawa Lentong
Intonasi alias lentong téh nyaéta lagu kalimah. Intonasi dina maca sajak ditangtukeun pisan ku ules sajakna. Intonasi karék bisa genah karasana lamun pamaca sajak bisa nyurahan tur ngalenyepan eusi sajakna. Sok aya pamaca nu ngaheulakeun lentong batan nyurahan jeung ngalenyepan sajak, nu ngabalukarkeun lentongna karasa dijieun-jieun teuing. Lentong mah bakal nuturkeun mun pamaca bener-bener geus ngajiwaan eusi.

Wirahma
Wirahma téh nyaéta kombinasi antara gancang-lambatna, turun-naékna, panjang-pondokna, tarik halonna maca. Nya wirahma pisan nu ngalantarankeun rasa jeung pikiran dina sajak terus ngocor teu pegat-pegat, ngawangun imaji nu hirup tur jéntré.

Wirahma ngawujud tina tekanan-tekanan kana kecap. Aya nu disebut tekanan dinamik; tarik jeung halonna ucapan. Tekanan nada: luhur jeung handapna sora. Tekanan témpo; gancang jeung lambatna dina ngucapkeun kalimah. Catetan: pamaca kudu ati-ati dina ngagunakeun témpo. Témpo kudu pas, ulah gancang teuing bisi teu katéwak maksudna, ulah lambat teuing bisi nu ngabandungan boseneun. Lebah ngawirahmakeun maca mah urang téh teu bina ti komposer nu kudu rancagé dina ngadumaniskeun nu ditataan di luhur.

Randegan
Randegan atawa jéda téh nyaéta eureun sakedapan. Tangtuna gé pamaca dina macana teu nurugtug kitu baé. Lian ti ngarandeg dina tanda-tanda baca, pamaca ogé kudu ngarandeg sabada kalimah-kalimah penting dina sajak, sangkan nu ngadéngékeun (nu lalajo) bisa ngalenyepan éta kalimah penting téa. Randegan kieu téh digunakeun saperluna baé. Upama pamaca mindeng teuing rundag-randeg, bisa ngabalukarkeun témpo maca jadi lambat, matak kesel ka nu lalajo.

Pasemon jeung Réngkak
Pasemon (mimik) tangtuna gé diluyukeun jeung rasa nu nyangkaruk dina sajak nu dibaca. Pasemon, ruak-riukna pamulu, gular-gilerna panon, ditangtukeun pisan ku kateleban penghayatan pamaca kana sajak nu dibaca. Pasemon bakal karasa wajarna upama pamaca enya-enya ngalenyepan eusi.

Sedengkeun réngkak; usikna leungeun, meureup, ngacung, gilek sirah, gejlig atawa léngkah, fungsina taya lian iwal ti pikeun leuwih ngajéntrékeun naon nu nyangkaruk dina eusi sajak nu dibaca. Réngkak kudu jelas motivasina, kudu puguh maksudna. Réngkak nu dapon usik, komo mun pakepuk teuing, bisa jadi kalah matak teu puguh kana naon nu rék dijéntrékeun.

Puncer atawa Klimaks
Puncer alias klimaks téh minangka puncakna tina maca sajak. Numawi, sajak bacaeun kudu nu aya puncerna, sangkan nu lalajo kabedol manah. Biasana, puncer téh sok aya ka tungtungnakeun téks. Paminton kudu bisa muncerkeun maca. Ngamimitian maca ku sora nu laun, ku témpo nu anca, ku réngkak nu sahinasna. Dina ‘lalampahan’ muru puncer, pamaca kudu bisa nahan diri heulaanan. Dieutik-eutik. Beuki lila, sora beuki tarik, wirahma beuki rancag. Terus nanjak, terus netek muru puncer. Rupaning eksprési nya ‘dijelegurkeun’ di puncerna téa. Térus mudun deui dina anti klimaks-na.

Kangaranan téhnik téh ‘dipelajari untuk dilupakan.’ Dina derna maca mah naon rupa nu ditataan di luhur téh geus kudu otomatis diprakkeunana. Geus kudu jadi naluri. Kawas nu nyupiran, keur diajarna mah tangtu diapalkeun heula, dicobaan hiji-hiji, kumaha carana metakeun setir, kupling, persenéleng, erém, bari dina geus apal cangkemna ogé angger majuna angkog-angkogan, atawa nabrak tukang céndol. Lila-lila tangtu bakal beuki tapis, geus teu kudu ngapalkeun deui rupa-rupa kagunaan alat.*

Subscribe to receive free email updates:

0 Response to "Belajar Membaca Puisi Bahasa Sunda"

Post a Comment